ศัพท์สถาปัตยกรรม ที่ใช้ในการออกแบบ : Design(ing) Vocabulary : ตอนที่ 2

ศัพท์ที่ใช้บนโต๊ะทำงาน เวลาออกแบบสถาปัตยกรรม

บนโต๊ะออกแบบในสตูดิโอ เวลาคุยงาน เวลาแลกเปลี่ยนความคิด เวลาคิดแบบ..มันต้องมีศัพท์พื้นฐานอะไรบ้าง? วันนี้จอมสรุปรวบรวมมาให้ค่ะ

มาเริ่มกันตั้งแต่ Basic เลย เพราะ Big words ไม่ได้ช่วยให้คนอื่นเข้าใจงานเรา แต่พื้นฐานการออกแบบนี่แหละ ที่ต้องเป๊ะ!

Element องค์ประกอบ

ศัพท์สถาปัตยกรรม ที่ใช้ในการออกแบบ

Dot - จุด , และ ตำแหน่งที่ระนาบหลายระนาบมาพบกัน

Line - เส้น, และ ตำแหน่งที่ระนาบสองระนาบมาพบกัน (เรียกได้ว่า ขอบ หรือ Edge)

Plane - ระนาบ ขอบเขตของปริมาตร หรือ ผิวหน้า

Volume - ปริมาตร เกิดจากระนาบที่ขยายตัวออกในทิศทางตั้งฉากกับแนวระนาบเดิม

Color - สี

Texture - ผิวสัมผัส

Surface - พื้นผิว ผิวหน้า

Edge - ขอบ, ริม

Column - เสา

Positive space - พื้นที่ที่ถูกครอบคลุม

Negative space - พื้นที่ส่วนกลับจากพื้นที่ที่ถูกครอบคลุม (พื้นภาพ)


Form / Space Relationship รูปทรง และความสัมพันธ์ของที่ว่าง

Visual - เกี่ยวกับการมองเห็น

Shape - รูปร่าง

Regular forms - รูปทรงที่ปกติ สม่ำเสมอ

Irregular forms - รูปทรงที่ไม่ปกติ ไม่สม่ำเสมอ

Solid - ปริมาตรทึบ ที่ไม่มีที่ว่างข้างใน

Void - ที่เป็นช่องว่าง ที่เปิดโล่ง (ใช้กับลักษณะปริมาตรอีกชนิด ที่ไม่ทึบ แต่เป็นที่ว่างภายในเปิดโล่ง)

Subtract - ดีงออก ลบออก ตักออกจากของเดิม

Interlock - เกี่ยวกัน คล้องกัน

Interpenetrate - ทิ่มแทง ทะลุเข้าไป

Overlap - ซ้อนทับ

Merge - หลอมรวม

Additive forms - รูปทรงที่โดนต่อเติมเพิ่ม

Subtractive forms - รูปทรงที่โดนลดส่วน : รูปทรงที่โดนหักชิ้นส่วนออกไป

Linear forms - รูปทรงที่จัดเป็นแนวตรง

Radial forms - รูปทรงที่จัดไปตามรัศมีวงกลม

Cluster forms - รูปทรงที่จัดรวมกันเป็นกลุ่มก้อน

Grid forms - รูปทรงที่จัดเป็นตาราง

Adjacent - ที่อยู่ข้างๆกัน

Linked/connected - ที่เชื่อมต่อกัน เชื่อมและเข้าถึงกันได้

Building approach - การเข้าถึงอาคาร

  • Building approach : Spiral - การเข้าถึงอาคารแบบวน
  • Building approach : Oblique - การเข้าถึงอาคารจากด้านข้าง
  • Building approach : Frontal - การเข้าถึงอาคารจากด้านหน้า

Concave - รูปทรง หรือ พื้นที่ผิวที่โค้งเข้า (วิธีช่วยจำคือ.. เหมือน Cave ที่แปลว่าถ้ำ ที่มันยุบเข้าไป เลยเป็นโค้งแบบเข้า)

Convex - รูปทรง หรือ พื้นที่ผิวที่โค้งออก (ตรงข้ามกับ Concave)

Corrugated - พื้นที่ผิวที่มีจุดสูงต่ำสลับกัน (ลองนึกถึง ลอนคลื่น ลอนสังกะสี)


Composition การจัดองค์ประกอบ

Golden Section - หรือ Golden Ratio หรือ สัดส่วนทองคำ นั่นคือ 1:1.61 ที่เป็นสัดส่วนทางคณิตศาสตร์ที่พบเจอจากธรรมชาติ และมีการนำเอาไปใช้ในการออกแบบ เพื่อกำหนดสัดส่วนที่ลงตัว เพราะเป็นสัดส่วนที่ดูแล้วสบายตา

Centralized - การจัดองค์ประกอบแบบรวมที่ศูนย์กลาง

Formal - การจัดองค์ประกอบแบบทางการ

Cluster organization - การจัดองค์ประกอบแบบเป็นกลุ่ม

Position - ตำแหน่ง

Axis - แกนกลาง

Symmetry - ที่สมมาตร

Orientation - ทิศทาง

Distance - ระยะห่าง ระยะทาง

Rhythm - จังหวะ


Action / Technique การกระทำ และ เทคนิคต่างๆ

Emphasize - เน้น

Dilute - ทำให้เบาบาง เจือจาง ไม่เข้มข้น หรือเด่นชัด

Transform - แปรเปลี่ยนสถานะ หรือ รูปร่าง รูปทรง

Transfer - ส่งต่อ ส่งไปยัง

Connect - เชื่อมต่อ Perceive - ที่รับรู้ ที่รับเข้ามา

Distort - บิด บิดเบี้ยว ผิดไปจากรูปทรงเดิม รูปทรงที่เปลี่ยนจากทรงเดิมไปเป็นทรงใหม่

Exaggerate - ที่เกินจริง

Enhance - เพิ่มคุณภาพ คุณค่า ให้สูงขึ้น, ทำให้เข้มข้นขึ้น มากขึ้น ดีขึ้น

Reinforce - ทำให้แข็งแรงขึ้น เสริมพลัง (เช่น เสริมเหล็กให้คอนกรีต)

Elevate - ยกขึ้น เพิ่มขึ้น ยกระดับขึ้น

Depress - กดให้ต่ำลง ยุบลง

Continuous - ที่ต่อเนื่อง ดำเนินไปต่อเนื่อง ไม่หยุด

Define - ที่กำหนด ที่แสดงนิยาม ที่ทำให้เห็น

Maintain - ดูแล รักษา

Parallel - ขนาน

Focus - จุดรวมสายตา จุดรวมความสนใจ การรวมความสนใจไปที่จุดจุดหนึ่ง

Control - ควบคุม

Filter - ที่กรอง ที่คัดเลือกลงมา

Screen - ที่บัง ที่กรอง ทำให้ไม่ผ่านมาหมด

Sequence - ที่เป็นขั้นตอน

Step up - เลื่อนขึ้น

Step down - เลื่อนลง

Gradually - ค่อยๆแปรเปลี่ยน ปรับระดับเพิ่มขึ้นหรือลดลงอย่างมีลำดับ (อย่างใดอย่างหนึ่ง)

Gradient - ค่อยๆแปรเปลี่ยน แผ่ออก หรือ จากจุดหนึ่งไปอีกจุดหนึ่ง

Tension - แรงดึง

Contrast - การขัดแย้งกัน

Harmony - คล้ายคลึงกัน

Gradation - การลด/เพิ่มขนาดเป็นลำดับ

Repetition - การซ้ำไปมา


Space & Plane ที่ว่าง และ ระนาบ

Vertical plane - ระนาบทางตั้ง

Horizontal plane - ระนาบทางนอน

Overhead plane - ระนาบเหนือศีรษะ

Elevated Plane - ระนาบที่ถูกยกขึ้น

U-shaped plane - ระนาบลักษณะตัว U

Closure - ที่โอบล้อม ที่ปิดกั้น

Arrival space - ที่ว่างที่ใช้ต้อนรับ รองรับการเข้าถึง

Others อื่นๆ

Concept - แนวความคิด

Framework - กรอบความคิด

Analysis - การวิเคราะห์

Scenerio - กรณี กรณีที่ ตัวอย่างสถานการณ์

ส่วนคำอื่นๆที่เกี่ยวกับการวิเคราะห์ จะมาเล่าต่อตอนอื่นนะคะ

Let's Design!!!

เป็นยังไงกันบ้างคะ? ศัพท์รอบนี้ไม่ยากใช่ไหม? พยายามเข้าใจความหมายมันแบบเป็นภาพ หรือ เข้าใจทับศัพท์ไปเลย อย่าไปท่องเป็นคำคำนะคะ การที่ให้ความหมายเป็นไทยไป เพื่อที่จะได้เข้าใจมัน ถ้าคุณยังไม่เข้าใจมันมาก่อน ..

จากนั้น..มาลองใช้งานจริงกันเลยดีกว่า!!
แบบฝึกหัด :เวลาออกแบบเราก็ลองคิดเป็นภาษาอังกฤษโดยไม่แปลไทยในใจ แต่ถ้ายากไป..ก็เริ่มจาก..คิดแบบ 2 ภาษาไปก่อนก็ได้ โดยใช้ภาษาเบสิคแบบนี้แหละค่ะ อย่างที่บอกว่าเราต้องเริ่มจากพื้นฐานให้แน่น เพราะเวลาสื่อสารไอเดียเราจริงๆ หนีไม่พ้นคำพวกนี้เลยค่ะ

ในบทความรวมคำศัพท์นี้ จอมได้ทำการอ้างอิงมาจากหนังสือหลายเล่ม ประกอบกับประสบการณ์ของจอมไปด้วย หากใครสนใจไปศึกษาเรื่องแต่ละคำ แต่ละประเด็นโดยละเอียด ขอแนะนำให้ไปยัง หนังสืออ้างอิงทั้ง 2 เล่มนี้ สำหรับโพสนี้ค่ะ

  • Architecture : Form, Space and Order โดย Francis D.K Ching ที่เป็นอีกเล่มสุดจะคลาสสิคในด้านสถาปัตยกรรมของโลก เรียกได้ว่าพื้นฐานเล่มแรกๆเลยทีเดียว

  • ศัพท์มากเกือบทั้งหมดในโพสนี้ จริงๆก็เป็นคำที่เรียนตั้งแต่ปี 1 ที่สถาปัตย์ จุฬา ที่สมัยนั้นอาจารย์ที่สอนจอมคือ อาจารย์ รศ. เลอสม สถาปิตานนท์ ท่านเขียนหนังสือชื่อ What is design? ที่ตอนนี้ได้ยินว่าเลิกพิมพ์ไปแล้ว แต่ความคลาสสิคและทรงคุณค่ายังมีไม่เปลี่ยนแปลง ใครสนใจลองไปค้นหากันได้ค่ะ เป็นคัมภีร์ที่จอมต้องเอาข้ามโลกมาถึงอเมริกาเลย ;D ตอนนั้นอาจารย์ท่านสอนวิชา Introduction to Design เรียกว่าเป็นวิชา ส่งผ่าน "เลนส์ทางการออกแบบ สถาปัตยกรรม" กันเลยทีเดียว



Jom Naknakorn

Jom Naknakorn

ภูมิสถาปนิกประสบการณ์10ปีในบริษัทแนวหน้าระดับโลก อ่านเรื่องราวของจอมได้ที่ "จากเด็กสถาปัตย์ธรรมดาๆสู่10ปีในบริษัทแนวหน้าระดับโลก" ถ้ามีคำถามติดต่อหาจอมได้เลยนะคะ